Wat volgt is een fascinerend verhaal dat niet alleen ‘verre’ verwanten samenbrengt maar ook  inzicht verschaft  over waar  onze voorouders vandaan kwamen en hoe ze leefden, namelijk  in een Nederlands dorpje, Doornenburg.

Het is allemaal begonnen met Jos Banning uit Essen, Duitsland (voordien: Doornenburg) die Christopher Milder uit Minneapolis e-mailde  ivm  een foto die hij op deze website had gezien. Hij herkende  één van de gebouwen die Christopher zijn tante, Catherine Milder, had gefotografeerd op haar trip naar het land van onze voorouders. Tevens kende  hij Arold (Nol)  L. Milder, wiens grafzerk Catherine Milder ook had gefotografeerd.

Ook bleek dat Arnold Milder z’n dochter Els-Liesbeth Milder, in datzelfde gebouw -  dat Mr Banning herkende – heeft gewoond . Ook zij   ontdekte de foto op deze website.

Na vele e-mails en vertalingen heeft Christopher het verhaal van dit veerhuis, de foto’s en stamboomgegevens van sommige van onze Nederlandse relaties kunnen samenstellen.

Eerst een stukje geografische geschiedenis.

De naam Doornenburg werd reeds vermeld in  891. Het plaatsje Doornenburg  verkreeg in de elfde eeuw  de ‘stadsrechten’. In Nederland wordt een nederzetting  (vaak met trots) een stad genoemd wanneer  het ooit in zijn geschiedenis de stadsrechten ontving. Het aantal inwoners is eigenlijk irrelevant om deze rechten te bekomen en bijgevolg zijn er dus vrij veel  kleine steden in Nederland.

Stadsrechten zijn een  Middeleeuws fenomeen in de geschiedenis van de Lage Landen. Deze rechten, toegestaan door iemand van hoge adel,  gaven nederzettingen zekere privileges. Rond 1000 nc, begonnen landheren deze rechten aan nederzettingen toe te kennen om de vorming van steden te stimuleren.

Doornenburg en de andere steden van onze voorouders,nl. Gendt, Hulhuizen en Haalderen, liggen allen in het gebied tussen de rivieren de Rijn en de Waal. Dit gebied wordt,ook de Betuwe genoemd. Doornenburg ligt minder dan een mijl  van de plaats waar de Waal zich van de Rijn afsplitst.

De Betuwe is een gebied in de Nederlandse provincie Gelderland. Tacitus kende het als  Insula Batavorum ( "Eiland van de Bataven,"  - de Germaanse stam waarvan de moderne naam is afgeleid)…. en inderdaad het zou als een eiland in een grote rivier  kunnen beschouwd worden, maar  tegenwoordig wordt het nauwelijks nog zo bekeken.            Toen het Pannerdens Kanaal, tussen 1701 en 1709 gegraven werd, werd het meest oostelijke punt van de Betuwe (inclusief de steden Pannerden en Lobith)  afgesneden van de rest van het gebied.  Het rivierverkeer op de Rijn bleef  grotendeels verder stroomafwaarts op de Waal varen, richting Rotterdam.

Voordat  de dorpen ‘stadsrechten’ verwierven werd in de nabijheid Kasteel Doornenburg (een kasteel van de late Middeleeuwen) gebouwd. Het kasteel, gelegen vlakbij de Duitse grens  werd tijdens WOII gebruikt als een regionaal Duits hoofdkwartier en later door de Gealiërden gebombardeerd. Na de oorlog werd het herbouwd. Klik deze link voor meer informatie over het kasteel.

Een fort werd gebouwd op het landpunt waar de Rijn en de Waal splitsen. Fort Pannerden werd in 1869 gebouwd  om het strategisch belangrijke Pannerdenskanaal  te bewaken. Klik deze  link voor meer informatie over het fort.

Een oude kaart van het gebied vertoond een overzetveer over de Waal van Doornenburg naar Millingen. De dichtst bijzijnde brug over de Waal was vanaf de 1930 er jaren bij Nijmegen, zo’n 15 kilometer naar het westen toe. Klik deze KAART voor een grotere afbeelding

Het Veerhuis

Het overzetveer starte omstreeks 1832. In de 1940 er jaren koste het ongeveer 40 cent om zich te laten overzetten en 80 cent bij hoog water. Een kleine veerboot voor voetgangers en fietsers was in die tijd altijd beschikbaar. Af en toe stopte er ook een grotere stoomboot om passagiers naar Nijmegen  mee te nemen.

Tengevolge van de toenemende  populariteit van de auto, stopte de veerdienst in 1962 met zijn regelmatige diensten. Tot 1966 waren er nog gelijkaardige veerdiensten in Gendt en Hulhuizen.

Aan de andere oever van de Waal lag Millingen. Vele inwoners van Doornenburg werkten in Millingen  - er was  een grote  steen (baksteen) fabriek en  een kade met scheepswerf. Ook namen ze de veerboot om familieleden  die aan de overkant woonden te bezoeken of om naar kermissen en sportevenementen in Millingen te gaan. 50-60 jaar geleden sloot de steenfabriek zijn deuren  en  dit was waarschijnlijk ook een bepalende factor waarom de veerdienst zijn diensten  opschortte. Ten gevolge van de sluiting van onder andere de steenfabriek verloren verschillende inwoners van Doornenburg hun werk in Millingen. Daardoor had het veer minder klanten.

Het veerhuis werd in 1884 gebouwd om wachtende mensen tegen het weer te beschutten, Het is 29mx7,5m groot. Er was geen veerhuis aan de overkant van de rivier en de passagiers  gingen te voet of per fiets naar hun werk of plaats van bestemming. De veerboot bleef in Doornenburg aangemeerd wanneer hij niet in gebruik was. Als iemand op de andere oever diende overgezet te worden moest hij een bel luiden.  De veerman stond ook op uitkijk met een verrekijker  om  te zien of iemand de rivier terug wilde oversteken. Onder het veerhuis waren 6 kelders ( geen kamers ) genoemd de grote kelder, een waskelder, de kelder waar de trap was, en 3 kelders waar ze wijn, voedsel en aardappelen opsloegen.

Vooraan in het veerhuis was vroeger een café waar de passagiers iets konden drinken. Het adres van het veerhuis is Waal bank 4, Doornenburg.

Jos Banning is in 1943 in Nijmegen (15 km van Doornenburg) geboren. Zijn vader Frans Banning (de veerman) en moeder Truus  woonden in het veerhuis tot september 1954. Vele inwoners herinneren zich de periode ‘de evacuatie’ genoemd, tijdens WOII. In oktober 1944 beval de Duitse bezetter alle inwoners van Doornenburg, Gendt en Hulhuizen hun steden te evacueren.Ongeveer 50 evakuees verborgen zich voor enkele uren of dagen in de kelders van het veerhuis, maar moesten uiteindelijk de kelders verlaten. De meeste gingen naar de Achterhoek of zelfs naar Friesland .tot iedereen het veerhuis verliet. De meesten werden naar de Achterhoek gebracht en daar gevestigd. De inwoners van Doornenburg keerden aan het eind van WOII – mei 1945 – terug. Nu telt dip dorp 2800 inwoners.

Deze veerboot ‘Halve Maan’ werd onlangs terug in dienst genomen om toeristen tijdens de zomer over te zetten. In de zomer van dit jaar (2006) zal de ‘Halve Maan’ ook nabij het veerhuis in Doornenburg varen. Dit enkel tijdens het toeristische seizoen, maar misschien wordt het later wel permanenter.

Dit is de foto die Jos Banning op deze website zag en waarmee dit verhaal begonnen is.

Het witte gebouw rechts van de MeerMarkt is het gebouw dat Jos herkende als de woonplaats van de Arnold Milder familie. Hij e-mailde Christopher hierover en vermelde ook dat hij van 1903 tot 1954 samen met zijn grootouders, en ouders in het veerhuis heeft gewoond. Hij mailde zelfs enige ‘image links’ om te tonen waar het Veerhuis in Doornenburg gevestigd is. Toen jos en zijn familie uit het Veerhuis verhuisden werd het aan Arnold L. Milder verkocht , die blijkt een van onze voorouders te zijn.

Hij heeft een grafzerk in Doornenburg dat gefotografeerd werd door Chaterine Milder toen zij het gebied in 2002 bezocht.

Arnold Milder zijn dochter Els/Liesbeth stootte ook op de milder.org website en verschafte ons nog meer feiten. Zij herkende het witte huis, naast de Meermarkt als haar thuis. Els werd in dit huis geboren en groeide in het Veerhuis op samen met 8 jongere broers en 2 jongere zussen. De familie heeft daar van 1954 tot 1979 gewoond. Haar vader, Arnold, geboren in 1916 stierf in 1994. Els-Liesbeth woont nu in Elst, een stad tussen Nijmegen en Arnhem.

Een vriend van haar heeft sindsdien het Veerhuis gekocht en af en toe verblijft Els-Liesbeth daar nog. Het veerhuis werd gedeeltelijk omgebouwd van café naar een residentiele woonhuis. Sommige broers en zussen van Els wonen nog steeds in Doornenburg.

Toen de vader van Jos Banning de veerman was, werd het veerhuis “Millingse veerhuis” genoemd. Eind jaren ‘50  werd het Veerhuis door Arnold (Nol) Milder en zijn zoon Hans ‘Den Hollenoever’ genoemd.

Wat is de oorsprong van deze bijnaam: ‘De Hollenoever’? :  De passagiers ‘holden’ (renden – cfr hollen - rennen) vaak op het pad, genoemd de Ringdam, naar het veer.

Er waren geen lantaarns of enige verlichting op het donkere pad en  vooral ‘s avonds  of als het nevelig was waren de  mensen bang. Dan  hadden ze de neiging om te rennen,  te ‘hollen’. Op het einde van het pad kwamen ze aan de oever die de ‘veerbol’ genoemd werd.

In die tijd werd het ook ‘de bol’ genoemd. Dit was de los- en laadplaats voor grote schepen alsook het aanlegplaats voor de veerboot van Nol Milder. ‘De Bol’ was een  kunstmatig aangelegde verhoogde plaats. Deze ‘heuvel’ lag veel hoger dan het omringende land zodat het nog boven het water uit zou steken bij  hoog water.

Dus al deze woorden samen -  ‘hollen’ , ‘de bol’ en ‘oever  - werden samengevoegd tot de uiteindelijke naam ‘De Holenoever’.  De naam veranderde naar ‘Den Holenoever’, de letter ‘n’ komt van het plaatselijke dialect.

Niet verwant aan dit verhaal van het veerhuis, vonden Els/Liesbeth en Chrostopher Milder een Milder relatie verantwoordelijk voor het schilderen van een een groot diorama in de kelder van het Market Garden (Hartenstein Hotel) museum in Oosterbeek dichtbij Arnhem. Market Garden was de veldslag die in het boek/ de film ‘A Bridge Too Far’ vereeuwigd werd. Deze veldslag werd  in dit gebied uitgevochten. Huub Milder is de kunstenaar die de muurschilderij schilderde. Hij heeft ook een web site.

Hartelijk dank aan Jos Banning voor het verschaffen van dit verhaal en de foto van het veerhuis. Bedankt ook aan Els-Liesbeth Milder en Christopher Milder voor  hun aanvullende informatie en vertaling. En hartelijke dank aan Hilde De Roover voor haar hulp bij het vertalen.

	Kaart van 1865 dat een overzetveer op de Waal via een stippellijn aantoont, een omlijnde boot duidt een veerboot aan.  Klik op de foto om te vergroten.
	Halve maan, veerboot in dienst dichtbij Doornenburg.
	Zicht op het veerhuis vanaf de oever.
	De Milder Bakkersfiets in Gendt.
	Het graf van Arnold Milder.

Satellietbeeld van de Rivier Waal en het Doornenburg gebied.